طرح تحقیق وویژگی های مقاله ی علمی

تنظیم:حمیدرحیمی

 

اجزای طرح تحقیق: طرح تحقيق عبارت از گزارش جامعي از برنامه ي پژوهشي محقق و توصيف منظم و منطقي آن مي باشد. نحوه ي نگارش  طرح تحقيق منعكس كننده ي هويت علمي پژوهش و به نوعي سند دانش و اعتبار علمي پژوهشگر است. دانشجو یا محقق ، نيازمند تثبيت فضاي مفهومي تحقيق خويش به گونه اي است كه امكان تعابير گوناگون از آنرا از ميان برده و با شرح روان و دقيق برنامه ي پژوهشي خود، بررسي اش را به سادگي امكان پذير نمايد. در صورتي كه اين بخش به دقت طراحي نشود، از قابليت موفقيت پژوهش به ميزان زيادي كاسته مي شود. مراحل آماده سازي  طرح تحقيق:

نگارش  طرح تحقيق يك رساله ي علمی، مرحله ي نهايي از فرايند مطالعاتي وسيع تري است كه در پيوند متقابلي با يكديگر قرار داشته و قابل تفكيك از يكديگر نمي باشند. مراحل فوق عبارتند از:

1. مرحله ي موضوع يابي.

2. مرحله ي پرورش محتوايي پرسش پژوهش.

3. مرحله ي عملياتي كردن پرسش پژوهش در قالب نگارش  طرح تحقيق.

موضوع يابي خود يك پژوهش است و نمي توان آنرا با انتخاب عناوين كلي پيشنهادي ( كه برغم راهگشايي مبهم مي باشند. ) به كناري نهاد. تا پيش از ارزيابي توانايي ها ي خود و نيز بررسي قابليت هاي مطالعاتي موضوعات فراروي خويش، از انتخاب آنها خودداري نماييد. صرف پيدايش احساسي مثبت در قبال يك مساله، لزوما به معناي مناسب بودن آن براي پژوهش نمي باشد هيچگاه اولين پيشنهاد موضوع را به منزله ي آخرين پيشنهاد تلقي ننماييد. هيچگاه بدون شناخت كامل توانايي هاي خويش، مبادرت به انتخاب موضوع پژوهش نكنيد . مرحله ي موضوع يابي زماني به پايان مي رسد كه موضوع انتخاب شده به يك « پرسش » تبديل گردد. تا زماني كه نتوانيد موضوع انتخابي خود را به شكل پرسش بيان نماييد، فاقد مساله اي براي پژوهش خواهيد بود. يكي از اشتباهات رايج ناشي از غفلت از اين نكته ي مهم است  كه عنوان پژوهش از پرسش ساخته مي شود و نه آنكه اول عنوان پژوهش را ساخته و سپس به  طرح پرسش خود بپردازيم.

 

 1- تعیین موضوع وتحدید آن:2- اهمیت موضوع3- بررسی سابقه تاریخی موضوع4- اهداف تحقیق5- فرضیه ها6- تعیین متغییرهای اساسی 7- روش ها وتکنیک های جمع آوری اطلاعات وتجزیه وتحلیلی8- فهرست منابع

ویژگی های یک مقاله علمی جهت انتشار در مجلات علمی ومعتبر :

توصيه جدّی می‌شود که معيارهای زير در هر مقاله علمی - پژوهشی مورد رعايت قرارگيرند. رعايت اين معيارها باعث انسجام و استحکام مقاله شده و امکان پذيرش آن را در يک مجله علمی - پژوهشی افزايش می‌دهد.الف- مرتبط بودن مطالب و کامل بودن تمام موضوعات مطرح شده‌اند. استدلال‌ها و بحث‌ها در کليت متن مرتبط هستند. منابع و مراجع ادبيات تحقيق آورده شده‌اند. منطق و پيوستگی بين استدلال‌ها رعايت شده است.ب- برخورداری از يک سازمان منسجم: مقاله از يک ساختار شفاف مفهومي برخوردار است. عنوان‌ها و زير‌عنوان‌های مناسب، صحيح و مرتبطی به کار برده شده‌اند. نظام ارجاع دهي با ثبات و مناسب است.پ- برخورداری از يک محوريّت تحقيقی در کلّيت و ترکيب مقاله: تفکر خلاق، ترکيب و استدلال ظهور و بروز دارد. دقت فکري در باره عنوان اصلي ديده مي‌شود. مفاهيم مرتبط به نحو مناسبي تحقيق شده‌اند. استدلال‌ها و اثبات‌ها به وسيله مدارک و مستندات يا ارجاعات پشتيباني شده‌اند. شواهد کافی براي فهم موضوع وجود دارد. ادبيات تحقيق مورد نقد و تحليل قرار گرفته‌اند. ارتباط لازم بين ادبيات تحقيق و موضوع مورد تحقيق مقاله ارائه شده است. ساختار عمومی مقاله : يک مقاله تحقيقی به طور کلی می‌تواند در برگيرنده ساختاری شابه ساختار زير باشد.1) عنوان مقاله: پرهيز از عنوان‌های کلی و روزنامه‌ای؛ استفاده از صفت و موصوف‌های لازم برای گوياتر نمودن عنوان؛ دارا بودن جذّابيت برای جذب مخاطب؛ فشرده وختصر و يادآوردنی؛ پرهيز از اصطلاحات نامأنوس و اختصار توجه به اين نکته که عنوان يک برچسب است نه جمله.2) نام نويسنده/نويسندگان: مشخص کردن نام و رابطه عضويتی نويسنده يا نويسندگان.3) چکيده: دربرگيرنده (معرفی کلی و گويای تحقيق / بيان هدف و قلمرو تحقيق، اهميت کلّی تحقيق ، مروری فشرده بر ساختار مقاله، اشاره کلّی به نوآوری‌ها و دستاوردهای مقاله)؛ پرهيز جدی از آوردن مراجع، فرمول و علامت‌های ويژه؛ رعايت کوتاهی و فشرده بودن ( در حد يک بند و سقف 200 تا 250 کلمه)؛ توجه به اين نکته که تعداد افرادی که چکيده را می‌خوانند بسيار بيشتر از کسانی است که مقاله را می‌خوانند.4) کليد واژه‌ها: تا سقف پنج کلمه و يا اصطلاح5) مقدمه: تعريف مسئله و قلمرو تحقيق؛ طرح اهميت تحقيق؛ طرح سوابق تاريخی موضوع؛ طرح طبقه‌بندی‌ها و شاخه‌های مرتبط با موضوع؛ ارائه تعاريف اصطلاخات اصلی و علائم و اختصارات؛ مروری کلی بر بقيه مقاله. اين بخش می‌تواند با بخش بعدی ترکيب شود.6) بررسی ادبيات موضوع/ سابقه تحقيق: طرح سابقه بر اساس يک نظم زمانی/ ديدگاهی/مکتب فکری يا هر طبقه‌بندی ديگر؛
طرح ارتباط ادبيات مورد بررسی با موضوع تحقيق؛ بيان نقاط قوّت، ضعف و محدوديت‌های ادبيات موضوع؛ صرف نظر از طرح مطالب شخصی و تعصب آميز؛ طرح يافته‌های موافق و مخالف در ادبيات؛ ارائه روند و سير تحقيق و طرح جهت‌گيری آن؛ نقد و بررسی تئوری‌های طرح شده؛ مشخص کردن محدوده زمانی مورد بررسی؛ برقراری ارتباط بين ادبيات موضوع با موضوع مورد تحقيق.7) بدنه اصلی مقاله: متشکل از يک تا چند بخش و در برگيرنده اصل تحقيق و مطالعه نظير روش و متدولوژی، فرضيات، مدل رياضی.8) نتايج ارائه خروجی‌های آزمايش‌ها، مدل‌ها يا محاسبات.9) بحث در باره نتايج: استخراج اصول،روابط و ارائه تعميم‌های ممکن؛ ارائه تحليل مدل يا تئوری؛ ارائه ارتباط بين نتايج و تحليل‌ها. جمع بندی و نتيجه‌گيری طرح نتايج مهم و پيامدهای آنها؛ بيان استثناء ها و محدوديت‌ها؛ طرح افق‌های تحقيقاتی برای ادامه و توسعه تحقيق.10) سپاسگزاری (در صورت نياز): قدردانی از مؤسسات و يا اشخاصی که در به ثمر رسيدن تحقيق و يا بهتر انجام شدن فعاليت‌های مربوط به مقاله تأثيرگذار بوده‌اند.11) منابع: ارائه فهرست مرتب شده منابع.12) پيوست‌ها (در صورت نياز): ارائه مطالب ضروری برای فهم و پشتيبانی از مطالب

موارد ويرايشی : رعايت ملاحظات دستوری در جملات و سعی در اصلی مقاله.نوشتن جملات کوتاه و گويا؛ شماره گذاری عنوان بخش‌ها و زيربخش‌ها؛ شماره گذاری روابط و فرمول‌ها؛ ارائه شرح مفيد و گويا در بالای جداول و پائين شکل‌ها؛ شماره گذاری جداول و شکل‌ها به طور جداگانه؛ ارجاع دهی به هر جدول و يا هر شکل در متن از طريق شماره مربوطه؛ رعايت دندانه‌گذاری مناسب به منظور تفکيک بهتر و خواناتر نمودن نوشتار؛ پرهيز از شکسته‌شدن کلمات در دو خط متوالی (نظير "می" در آخر خط و "شود" در ابتدای خط بعدی)؛ پرهيز از کپی‌کردن تصاوير ناخوانای مراجع و منابع، سعی در بازطراحی آنها با ذکر دقيق مأخذ در ذيل آنها. سعی جدی در ثبات رويه‌های اتخاذ شده در نوشتار مقاله (مانند اندازه حروف، ضخامت خطوط در جداول و شکل‌ها، نوع خطوط لاتين در کلمات لاتين, فاصله شماره‌ها با متن يا روابط)؛ الگوبرداری از ساختار آخرين مقالات منتشر شده در نشريه يا ژورنال هدف (نشريه‌ای که قصد داريد مقاله خودرا برای انتشار ارسال داريد)؛ارائه مقاله کامل شده به اشخاص مطّلع و مرتبط با موضوع مقاله و دريافت نظرات آنان و انجام عمل بالعکس در مورد آنان؛ واگذاری تهيه مقالات مروری به محققان با تجربه و نويسندگانی که در زمينه مورد بررسی صاحب نظر بوده و لااقل چند مقاله در اين رابطه منتشر نموده‌اند؛ اطمينان از دسترسی به مقالات مرجع مربوط به موضوع مقاله به ويژه مقالات جديد؛ رعايت امانت، صداقت و اخلاق از اصول مهم هر فعاليت علمی و تحقيقی است. مراعات نمودن اين اصول از ضرورت بسيار بالائی برخوردار است.

 

می شود؟ نهادمندی می کند؟ فرصت تجزیه وتحلیل؟ واقع بینانه؟ مفاهیم واضح؟اهمیت موضوع را دریافته؟روحیه پژوهش؟ تفکر