تحقیقات ومطالعات موردی :

هرگاه یک واحد اجتماعی به صورت یک کل یکپارچه همه جانبه وعمیق مورد مطالعه قرار گیرد مثلا یک خانواده یا یک سازمان یا یک گروه ( جامعه مورد بررسی کوچک است ولی در همه ی ابعاد مورد سنجش قرار گیرد . زمینه هایی که در آنها مطالعات موردی انجام می شود(به کارگرفته می شود وکاربرد دارد.) : 1- در آموزش وپرورش برای بررسی مشکل آموزشی یا پرورشی یک دانش آموز 2- در    حقوق   وعلوم جنایی (کارآگاهان جنایی بر اساس یک مطالعه ی موردی به کشف جنایت وعامل آن پی می برند . )3- در مددکاری اجتماعی ومشاوره خانواده جهت کمک به فرد مددجو یا خانواده ی او .

جهات اهمیت روش مطالعات موردی : 1- با استفاده از این روش می توان کل یک واقعیت را شناخت . 2- ابعاد پنهانی وژرف  علل یک پدیده را شناسایی کرد . 3-  هر پدیده منحصر به فرد واستثنایی است که با مطالعه موردی می توان آن را شناخت . ( تک نگاری یا مونوگرافی یک مطالعه ی موردی است  یعنی یک روستا در تمامی ابعاد وویژگی ها شناخته شود . یکی دیگر از انواع مطالعات موردی  روش سرگذشت پژوهی است در این روش سرگذشت یک فرد در مراحل مختلف زندگی  توصیف می شود ودلایل رفتارهای مختلف فرد مورد تجزیه وتحلیل قرار می گیرد . )

ویژگی های مطالعات موردی : 1- مطالعه مشاهده ای است که منظم ومستمر انجام می گیرد .  یعنی تک نگاری باید مشاهده خود محقق باشد . 2- مشاهده  همراه با مشارکت است یعنی گاهی لازم است که محقق همراه با اهالی منطقه یا روستا دست به عملی بزند وبا آنها همراه وبه عبارتی خدمانی شود . 3- مطالعه ای طولی است یعنی محققی که تک نگاری( مونوگرافی ) انجام می دهد فقط دریک زمان به خصوص این کار را انجام نمی دهد بلکه در چندین زمان متفاوت در طول زمان این کار را انجام می دهد .وهر چند مدت یک بار به آن جا سری می زند واطلاعات خود را تکمیل می کند . (در فصول مختلف سال ) 4- مطالعه تام  است  یعنی در رابطه با موضوع همه جانبه ودر همه ی ابعاد به طور عمیق به مطالعه می پردازد . 5- چندرشته ای است یعنی برای انجام یک مونوگرافی ( تک نگاری ) نیازمند داشتن اطلاعات  تاریخی جغرافیایی جامعه شناسی- اقتصادی روان شناسی-   فرهنگ شناسی- نقشه برداری-زمین شناسی و... هستیم .

تبیین ونظریه پردازی : در تحقیق نباید به جمع آوری اطلاعات آماری بسنده کرد. بلکه باید به ادراک از واقعیات رسیده و نظریه ای بنا شود .  یعنی  کار تحقیق  با تهیه جداول ونمودارها به پایان نمی رسد  بلکه هدف اساسی ، تحلیل علمی داده ها واطلاعات و وساختن نظریه هاست . وراهنمای اساسی دراین راه فرضیه ها می باشند .  محقق در سراسر تحقیق در اندیشه اثبات یا رد فرضیه هاست وحال در پایان کار باید فرضیه ها به نظریه تبدیل شوند تا ادراک تازه ای از پدیده ها فراهم آورند . تمامی این فرایند تبیین  نامیده می شود . به این صورت که تحقیق که در اغاز با مباحث نظری  شروع شده در پایان بار دیگر با مباحث نظری و تئوری ها  باز می گردد ونظریه می دهد .  بنابراین هدف غائی ( نهایی )  تبیین : شناخت روابط علی است .

تبیین درلغت به معنای هویدا شدن ، پیدا کردن ، بیان کردن ، آشکارساختن است .  به این معنا که چیزی مخفی ودربسته باز وآشکار شود واز ابهام در آید  به نظر یکی از جامعه شناسان ( ریمون بودون ) تبیین یعنی یک همبستگی آماری یا زنجیره ای از همبستگی های آماری ومتغییرها ورابطه بین آنها به اثبات برسد . )  انواع تبیین : 1- تبیین علمی :  یعنی  علل قابل شناخت یک پدیده  با دیدی واقع بینانه  وبه دور از ارزش های شخصی محقق   وبا روح علمی ادراک شود . 2- تبیین کارکردی:  یعنی نتایج وکارکردهای یک پدیده شناسایی ودرک شود . نه فقط علل فاعلی بررسی شود بلکه مفعول ها ونتایج آن پدیده بررسی شود . 3- تبیین  تاریخی : تاریخ شناس  با تبیین تاریخی از مرز های تاریخ نگاری فراتر می رود ووقایع را تابع عواملی متعدد می داند وتاریخ را تنها شرح زندگانی چند امیر نمی داند  تاریخ به نوعی آزمایشگاه پدیده های اجتماعی است . دانش تاریخ موردی وتفریدی است یعنی هرگز یک تاریخ شناس که مثلا دوران قاجاریه را بررسی می کند  بر این عقیده نیست که تامی دوران ها همانند دوران قاجاریه اند. پدیده های تاریخی منحصر به فرد وتکرار ناپذیر است . پدیده تاریخی را باید با توجه به شرایط  محیطی وزمان آن بررسی کرد . 4- تبیین عامیانه : انسان ها نمی توانند  نسبت به پدیده های اطراف خود بی تفاوت بمانند  ونسبت به آنها بدون زمینه های علمی ودقت لازم اظهار نظر می کنند که غیر علمی ، احساسی ، غیر دقیق  وپراکنده است .

کارکردهای قوانین :  1- کار تبیین را آسان می سازند 2- دقت تحقیق را بالا می برند 3- پایگاه دانش را افزایش میدهند 4- دانش انسان را به دانش های طبیعی نزدیک می سازند . شرایط نظریه ها :  در هر نظریه باید شرایط زیر رعایت شود : 1- اصل عدم تناقض : یعنی نیاید استدلال ها یا متغییرهای  به کار رفته واثبات شده در نظریه با یکدیگر  متضاد وبرعکس هم باشند. 2- اصل محدودیت : نظریه نباید به مطالب خارج از بحث خود وارد شود ( باید در چارچوب موضوع بحث باشد وبه مطالب غیر مرتبط نپردازد .) 3- اصل انتظام : یعنی مقدمه نظریه با فرضیه ها ونتایج نهایی آن هماهنگ ومرتبط باشد  ومباحث یکدیگر را کامل کنند .) 4- اصل سنجش پذیری :  یعنی مطالب نظریه  با واقعیت مطابقت داشته باشد  وقابل سنجیدن وبررسی کردن باشد .

دانشجویان گرامی تمامی جزوه جزءامتحان است فقط قسمت  مکتب ها از قسمت مکتب رفتارگرایان تا آخر این قسمت خذف است ( یعنی  انواع روش  با درنظر گرفتن معیار زمان مقطعی و... جزءامتحان است .) . با حوصله وبا دقت به درک مطالب بپردازید وبدون نگرانی با آرامش واعتماد به نفس در جلسه امتحان حاضر شود تا بتوانید انشااله حداکثرامتیاز راکسب کنید . موفق باشید (تلخیص از کتاب روش تحقیق  دکترباقرساروخانی) 

 

 آموزشکده ی فنی حرفه ای دخترانه شهرضا گروه مدیریت خانواده: حمیدرحیمی