سرمایه اجتماعی  چیست؟سرمایه اجتماعی جامعه را چگونه می بینید؟

نوشته حمیدرحیمی(چاپ درهفته نامه شهرضا پاییز 93)

     درعصرکنونی درکنارسرمایه های انسانی واقتصادی،سرمایه ی مهم دیگری مطرح است که به آن سرمایه ی اجتماعی گفته می شود.وقتی دریک جامعه مردم نسبت به احوال یکدیگرحساس باشندودرفعالیت های اجتماعی همکاری ومشارکت داشته باشندوبه عبارت دیگردرحل مسایل ومشکلات دیگران تلاش کنندوتفردوخودخواهی رادرمناسبات اجتماعی دخیل ندانندسرمایه اجتماعی درآن جامعه درسطح بالایی قراردارد.درحقیقت سرمایه اجتماعی ازنظرجامعه شناسان واقتصاددانان بخشی ازثروت ملی یک کشوربه حساب می آید.اگرسرمایه اجتماعی دریک جامعه درشرایط مناسب قرارنداشته باشددیگرسرمایه گذاری های اقتصادی وسیاسی نتیجه مطلوب نخواهدداشت.درجامعه ای که همبستگی اجتماعی ورعایت اخلاق درسطح بالایی باشدمردم اززندگی اجتماعی ودرکنارهم بودن احساس نشاط وآرامش می کنندومفاهیم صداقت،همدردی،دوستی،فداکاری،اعتمادوحس تفاهم ارزشمندمی شود.جامعه ای که ازسرمایه اجتماعی بالایی برخورداراست چه ویژگی هایی دارد؟

ü     افرادازبیان عقایدخوددرجمع هراس ندارندواگرفردی با عقایدفرددیگرموافق نباشدعقیده مربوطه رانقدمی کندوبه ابعاددیگرشخصیت اوحمله نمی کندوگذشته ی وی راتخطئه نمی کندوبه عبارتی وجود صداقت ونداشتن روحیه نفاق وعدم نیازبه دورویی درجامعه.

ü     تشکل های مدنی وغیررسمی درقالب فعالیت های مذهبی،ورزشی،آموزشی،دانشگاهی،محله ای ،رسانه ای،فامیلی وشغلی گسترش می یابندوافرادجامعه باعلاقه به عضویت آنهادرمی آیندوبرای پیشبرداهداف چنین مجموعه هایی تلاش وهزینه می کنند.

ü     افراد درجامعه نسبت به اطرافیان خوداعتماددارندوانتظاردارنددیگران نیز نسبت به آنهااعتمادداشته باشند.اعتمادبه همسایه،فروشنده،ماموردولت،همشهری واقوام مختلف موجوددرجامعه نمونه هایی ازعنصراعتماددرسرمایه اجتماعی است.فروش اقساطی بلندمدت وسرمایه گذاری اقتصادی طولانی مدت ازنمونه های اعتماددرفضای اقتصادی جامعه است.

ü     مناسک وآداب ورسوم درعرف جامعه بسیاررایج وپذیرفته شده است ومردم برای انجام آداب اجتماعی نیازچندانی به کنترل اجتماعی  رسمی،بیرونی وقانونی ندارندوبه صورت خودجوش به رعایت این آداب ورفتارهای مناسکی می پردازند.

ü     عضویت افتخاری وداوطلبانه درسازمان هاوموسسات خیریه وانجام خدمات فکری،مالی وصرف وقت برای همشهریان وجودارد.

ü      رونق دیدوبازدیدها وصله رحم درسطح جامعه وکیفیت مناسب شب نشینی ها به صورتی است که تنها جنبه صوری ندارد ومردم ازمجالس خانوادگی خودلذت می برند ودرسطح رفع تکلیف نیست.

ü     مردم نسبت به آینده خودوفرزندان خوش بین هستند وبرای اهداف بلندمدت خود،اطرافیان وسازمان هایی که عضوهستندبرنامه ریزی می کنند.

ü      ارتباط اجتماعی واعتمادبین اقوام مختلف جامعه بالااست به گونه ای که افرادجامعه ازبین اقوام گوناگون دوست صمیمی وقابل اعتماددارندودرسطح رفت وآمدخانوادگی با آنها مراوده وجوددارد.

ü      میزان همکاری وتعامل مردم بانهادهای رسمی ودولتی بالااست ونهادهاشفاف عمل می کنندومردم نیزنسبت به گزارش عملکردآنهااطمینان دارند.

اگردرجامعه ای سرمایه اجتماعی پایین باشدجامعه دچاروضعیتی خطرناک می شودکه به آن تله اجتماعی می گویند.تله اجتماعی رابه عنوان مشکل منافع جمعی یادمی کنندیعنی همه می دانیم که منافع مان ایجادمی کندکه همه باهم همکاری کنیم.امااگرشما به این باور نرسی که تمام افراددیگراجتماع هم همکاری می کننددیگرمعنایی نخواهدداشت که شمابه تنهایی همکاری کنی. نتیجه این اعتقاداین است که همکاری وتلاش برای منافع جمعی تنهازمانی میسر می شودکه انسان به این باوربرسدکه همه ی افراددیگرنیزهمکاری خواهندکرد. درجامعه ی امروزی نمی توان بدون سرمایه اجتماعی برای سرمایه گذاری های اقتصادی وسیاسی برنامه ربزی موفقی داشت.توسعه ی فرهنگی زیربنای توسعه اقتصادی وسیاسی است.اگرجامعه ای روابط مناسبی بین خرده فرهنگ هابرقرارنسازد،اگرهنجارهاتوجیه گرارزش های اجتماعی نباشند،اگر تفردوخودخواهی درسطح وسیع وفراگیرباشدوبه عبارت دیگراسیرتله اجتماعی باشیم توسعه ی اقتصادی تنزل می کندوتنزل اقتصادی توسعه ی فرهنگی وسرمایه اجتماعی راتنزل می دهدواین سیکل ادامه می باد.انشااله درمباحث هفته ی آینده به عوامل کاهش سرمایه اجتماعی وراهکارهای افزایش آن می پردازیم .