شبکه های اجتماعی مجازی ونقش  والدین ومربیان درآن 

نوشته حمیدرحیمی  چاپ درهفته نامه شهرضا زمستان93    

 

     هرگز درسال 1980 باراه اندازی خطوط تلفن همراه امروزی وشبکه اینترنت گمان نمی رفت که به زودی به بزرگترین شبکه ی ارتباطی جهان تبدیل شوندوسراسرکره زمین رادربرگیرند.درسال 1981 فقط 200 کاربراینترنت درجهان وجودداشت.درسال 1990 این تعدادبه 300هزارکاربرمی رسد وتنها9سال بعدیعنی درسال 1999 به 50میلیون نفردرسطح جهان افزایش می یابدو درسال 2008 به 850 میلیون کاربر(17برابر)می رسدوبارشدغول آسای خوددرسال2011به 5/1میلیاردکاربررسیده است وطبق آخرین آمارمنتشرشده درنوامبر20144(حدوددوماه قبل) رقم بی سابقه ی 3میلیاردکاربراست.درکشورخودمان هم درسال 1377باراه اندازی اینترنت رشدعظیم وگسترده ای راشاهدبوده ایم.درسال 1378 تنها2000کاربرفعال دراین عرصه داشته ایم که درسال 1387(9سال بعد)به رقم 8/16 میلیون کاربرمی رسدوهم اکنون طبق آمار وزارت ارتباطات 57 میلیون کاربر(حداقل یک باردرماه آنلاین)درایران وجودداردوازنظرسرعت نفوذ وگسترش اینترنت دربین مردم،ایران مقام دوم جهان رابه خوداختصاص داده است.روزانه درسطح جهان 100هزاروبلاگ ووب سایت راه اندازی می شودوایران مقام سوم طراحی وبلاگ درجهان رادارااست.شبکه های اجتماعی مجازی ازسال های نخست قرن 21 یکی پس ازدیگری ازطریق نرم افزارهاپابه عرصه وجودگذاشتندوبارشدبسیاربی سابقه وعجیبی خودرابه زندگی اجتماعی مردم جهان تحمیل کردند.یکی ازاین شبکه های اجتماعی فیس بوک است که درفوریه 2004 توسط دانشجوی 27ساله دانشگاه هاروارد به نام مارک زاکربرگ طراحی شد.شبکه ای که ابتدابرای ارتباط همکلاسی ها طراحی شده بودبه سرعت به سایر افراد وملل سرایت کردبه نحوی که درسال 2013 سودسالانه اش5/1میلیارددلاربوده است و هم اکنون ماهانه مردم دنیا 85 میلیارد دقیقه وقت صرف این شبکه می کنندوشایان توجه است که علی رغم فیلتربودن این سایت طبق اظهارنظر پلیس فتا 28میلیون عضویت ایرانی دراین سایت وجودداردوروزانه کمی بیش از نیم پتابایت اطلاعات متنی،صوتی وتصویری درآن ذخیره می شود.(هرپتابایت معادل یک میلیون گیگابایت است.).نرم افزاروایبر دردسامبر2010برروی گوشی آی فون راه اندازی شدوهم اکنون 650میلیون کاربردرجهان داردکه 30 میلیون کاربرآن ایرانی هستندوروزانه 5/3 میلیارد دقیقه مکالمه درسطح جهان ارسال می کندوباتوجه به کم هزینه بودن آن وتصویربرداری وصدابرداری وارسال همزمان به شدت مورداستقبال کاربران است. نرم افزار واتس آپ درسال 2009 راه اندازی شدوسرور اصلی آن می تواندازطریق تنظیمات گوشی های همراه کلیه اطلاعات کاربران خودرااز راه دورکنترل کند.نرم افزارهای لاین،اینستاگرام،تانگو،وی چت ازدیگر مواردی هستندکه به شدت موردتوجه جهانی خصوصا جوانان ایرانی است.متاسفانه نوجوان وجوانی که هنوز درمدیریت زمان وبرنامه ریزی زندگی خودقوام وثبات نیافته است ساعات بسیارزیادی راصرف این شبکه های مجازی می کندووالدین ومربیان آموزشی به علل کم اطلاعی یا کم توجهی نسبت به خطرات این روند،کودکان ونوجوانان رادراین عرصه رهاکرده اندوطبق برآوردبنده گاهی تاسه ساعت درشبانه روز وقت خودراصرف ارسال ودریافت پیام های متنی،صوتی وتصویری دراین فضا می کنند.چنین  صرف وقتی به میزان قابل توجه ای به درس،فعالیت های جسمی وورزشی وارتباطات رودرروی دانش آموزان لطمه واردمی کند.دانش آموزی که چندساعت شبانه روزراصرف فناوری های ارتباطی جدیدمی کندازخلاقیت،تمرکزوتفکرواگرابازمی ماندخصوصا بنابراظهارنظر اکثراین افرادیکی دوساعت قبل ازخواب شب به اصطلاح گوشی خودراچک می کنندکه این موضوع به شدت درفرایندخواب،آرامش وپردازش مغزی آنها اختلال ایجادمی کند.مغزی که درخواب بایدبا آرامش ،محتوای احساسات وادراکات راطبقه بندی وتحلیل کند ودانش آموزرابرای روز آینده آماده کنددچارپراکندگی وتشتت می شودودانش آموزماباروانی خسته ومغشوش روزراآغاز خواهدکرد.سوال اساسی والدین ومعلمان عزیز این است که مادراین میان چه نقشی می توانیم ایفاکنیم که ضمن استفاده صحیح ازفناوری های ارتباطی ازآسیب های گوناگون آن درامان باشیم.پاسخ مختصردراین است که اولیا ومربیان آموزشی ،خودبه سوادرسانه ای تجهیزشوند.سپس سیستم وای فای منزل رادرساعات مشخص ومحدودی فعال سازندواجازه همراهی دایم گوشی رابه فرزندخودندهند.البته چنین امری مستلزم قدرت اقناعی والدین است.پدرومادری که توانایی استدلال همراه با عاطفه وکلام موثررانداشته باشندوبه اصطلاح ناتوان درتفهیم مدیریت زمان ومکان باشنددرکنترل رسانه ها وجلوگیری ازپیامدهای منفی آن ناموفق اند.متاسفانه بسیاری ازوالدین آخرین مدل گوشی هوشمندرابرای فرزندنوجوان خودتهیه کرده اندبدون اینکه خودبه درستی نحوه ی استفاده ازآن رابدانندیاخوددراستفاده ازفناوری های ارتباطی برنامه ریزی داشته باشند،چطورانتظارداریم وقتی خوددراستفاده ازاین رسانه هامدیریت،برنامه وهدف نداریم وذهن خودرابه راحتی به آنهامی سپاریم فرزندانمان آگاهانه وبامدیریت زمان باشند؟ازسوی دیگرمعلمان می توانند بادردست گرفتن مدیریت گروه های دانش آموزی درفضای مجازی مانع بطالت واتلاف وقت دانش آموزان شوندومقرراتی دراین خصوص وضع کنند. مثلا از ساعت نه ونیم شب کسی حق آنلاین بودن ندارد وفقط درساعت به خصوصی امکان ورودبه گروه وجودداشته باشد.درفرصت های آتی به دیگرپیامدهای فناوری های ارتباطی وراه حل ها می پردازیم .   پایان